Przedsiębiorstwa działają współcześnie na rynku, na którym ciągle wzrastają
oczekiwania klientów i jednocześnie funkcjonują w otoczeniu silnych konkurentów.
Warunki te powodują, że firmy zmuszone są do ciągłego poszukiwania nowych rozwiązań
organizacyjnych, w celu podwyższania swojej wydajności i elastyczności. Silnie
postępujący rozwój technik informatycznych również skłania przedsiębiorstwa
do poszukiwania nowych rozwiązań produkcyjnych, które pozwolą im dostosować się do
zmian otoczenia. Jednym z rozwiązań jest wprowadzenie przez przedsiębiorstwa systemu JIT
System Just - in - Time został opracowany przez prezesa Toyoty Ohno Taiichi w 1970r.
Menedżerowie japońscy przeprowadzili pewien eksperyment wyobrażając sobie zapasy
produkcyjne jako wodę na wybrzeżu oceanicznym przykrywającą głazy. Głazy miały
symbolizować problemy jakie występują w przedsiębiorstwie. Przy dużej ilości zapasów
(wody) głazy (problemy) są ukryte. Natomiast zmniejszenie ilości zapasów powoduje
odkrycie owych problemów i jednocześnie stwarza możliwości ich usunięcia. Z tych
rozważań wywnioskowano, że aby zbadać przyczyny niedoskonałości procesu wytwórczego
należy silnie zredukować zapasy w firmie. [3]
Koncepcja "just in time" (dokładnie na czas) sprowadza się do organizowania
procesów zaopatrzeniowych, wytwórczych i dystrybucyjnych, a następnie zarządzania
nimi w taki sposób, aby wszystkie te procesy były realizowane terminowo, a czas ich
realizacji był możliwie najkrótszy. Kompleksowe zarządzanie czynnikiem czasu odnosi
się również do fazy projektowania wyrobu. Just in time jest ogólną filozofią,
koncepcją, pomysłem organizowania działań, której sednem jest uwypuklenie czynnika
czasu.
Just in time wypowiada wojnę wszelkiej nieefektywności oraz brakoróbstwu. Do głównych
celów, jakie stawia przed sobą, należą: minimalizacja zapasów, poprawa jakości
produktu oraz maksymalizacja efektywności produkcji, a to wszystko przy zapewnieniu
optymalnego poziomu obsługi klienta.
Ogólnie biorąc, celem systemów opartych na koncepcji just-in-time jest zarządzanie
cyklami realizacji zamówień i eliminacja marnotrawstwa. W sytuacji idealnej produkt
powinien przychodzić dokładnie wtedy, kiedy firma go potrzebuje, bez żadnych
odchyleń od ustalonego terminu.
Doświadczenie wskazuje, że skuteczne wdrożenie koncepcji JIT może wpływać na znaczne
zmniejszenie zapasów części i materiałów, produkcji w toku i wyrobów gotowych.
Ponadto koncepcje JIT opierają się w znacznej mierze na jakości wytworzonych produktów
i podzespołów, a także na wydolnym i dokładnym systemie logistycznym w obszarze
zarządzania materiałami i dystrybucji fizycznej.
W polskich warunkach można zauważyć w różnych gałęziach gospodarki, iż niedociągnięcia
organizacyjne często są ukrywane poprzez duże ilości zapasów w przedsiębiorstwie.
Obecnie polskie firmy muszą dostosować się do szybko zmieniających się warunków
rynkowych, a przede wszystkim do silnej konkurencji. Warto więc zwrócić uwagę na
elementy systemu JIT i możliwości wdrożenia go w przedsiębiorstwie.
JIT niezależnie od rozmiarów i specyfiki przedsiębiorstwa kieruje się zawsze tą
samą filozofią, która charakteryzuje się następującymi cechami:[5]
-
produkt powinien być zaprojektowany pod kątem modularności, łatwości wytwarzania i
eliminowania wszelkiej zbędnej złożoności,
-
zastosowanie form potokowych w organizacji produkcji, co prowadzi do stworzenia
nieprzerwanego systemu produkcyjnego - zsynchronizowanie procesów produkcyjnych
przy równomiernym obciążeniu i pewnym niedociążeniu, umożliwiającym natychmiastową
reakcję przy wykryciu nieprawidłowości. Eliminacja nierównomierności obciążeń przez
usprawnienia organizacji,
-
eliminowanie wszelkich powstających start w procesie produkcyjnym, a przede
wszystkim:
- produkcję nadmiernej liczny wyrobów;
- produkcję części na zapas;
- zbędny transport;
- oczekiwanie;
- braki;
- zapasy zabezpieczające;
- bezużyteczne działanie robotnika;
- zbędne procesy.
- uniwersalność zastosowanych w procesie produkcyjnym robotów i
manipulatorów umożliwiających automatyzację operacji produkcyjnych - zwiększenie
wydajności i skrócenie czasu przezbrojeń,
- kompleksowe sterowanie jakością (TQC - Total Quality Control), czyli przeniesienie
odpowiedzialności i kształtowanie jakości wyrobu przez każdego pracownika - udział
w tzw. kołach jakości,
- wysoka jakość i terminowość dostaw, które gwarantują stworzenie sprawnego i
niezawodnego systemu transportowego między producentem a wszystkimi kooperantami,
- osiągnięcie potokowej formy organizacji produkcji poprzez zredukowanie wielkości
partii produkcyjnej do minimum, przy jednoczesnym dążeniu do minimalizacji
zapasów produkcji w toku i redukcji zapasów zabezpieczających przez
przeciwdziałanie przyczynom powstawania przestojów,
- silnie rozwinięty system informacji, zbierania danych, przetwarzania i
prezentowania aktualnych informacji o procesie produkcyjnym w celu podejmowania
sprawnych decyzji,
- wszystkie elementy organizacji dostosowane do ciągłych usprawnień oraz sprzyjająca
atmosfera wśród pracowników pozwalająca wdrażać nowe rozwiązania.
System JIT zakłada ciągłą poprawę produktywności i jakości we wszystkich fazach
procesu produkcyjnego. Składa się z szerokiego zbioru metod i technik: od szczegółowych
technik ukierunkowanych na minimalizację strat produkcyjnych, po metody motywowania
pracowników do twórczego angażowania się w procesy usprawnień na każdym stanowisku
pracy. System ten dąży do określonego wzorca, który definiują cztery podstawowe
warunki:
- zerowy poziom braków,
- zerowy poziom zapasów,
- wielkość partii produkcyjnej n=1,
- stuprocentowa aktualność danych.
